नोटरी म्हणजे काय?

नोटरी म्हणजे काय?

नोटरी (Notary Public / शपथपत्र अधिकारी) हा एक अधिकृत अधिकारी असतो ज्याची नियुक्ती सरकार करतं. त्याचं मुख्य काम म्हणजे विविध कायदेशीर कागदपत्रांना प्रमाणित (attest) करणे, साक्षीदार राहणे आणि संबंधित व्यक्तीची ओळख पटवणे.

नोटरीचे प्रमुख उपयोग

नोटरीची सेवा खालील बाबींमध्ये घेतली जाते –

1. शपथपत्र (Affidavit) तयार करून देणे व प्रमाणित करणे

उदा. नाव दुरुस्ती, जन्मतारीख दुरुस्ती, पत्ता बदल, शैक्षणिक कागदपत्रे दुरुस्ती.

2. दस्तावेजांची सत्यता प्रमाणित करणे (Attestation)

शैक्षणिक प्रमाणपत्रे, पासपोर्टसाठी लागणारी कागदपत्रे, परदेशातील वापरासाठी लागणारे दस्तऐवज.

3. करारपत्रे व करारनामे (Agreements & Contracts)

भाडे करार, व्यवसाय करार, कर्ज करार इ.

4. प्रतिज्ञापत्र (Declaration / Undertaking)

उदा. "मी विवाहित/अविवाहित आहे" किंवा "हे माझे स्वतःचे घर आहे" यासारखी विधाने.

5. हक्क त्यागपत्र / अधिकारपत्र (Power of Attorney / Release Deed)

जेव्हा एखादी व्यक्ती दुसऱ्याला आपले हक्क वापरण्याचा अधिकार देते.

6. व्यवसाय/कंपनी संबंधित कागदपत्रे

पार्टनरशिप डीड, सोसायटी नोंदणी कागदपत्रे इ.

7. परदेशात वापरण्यासाठी कागदपत्रांची तयारी (For Visa, Immigration, Foreign Study, Jobs)

उदा. बँक स्टेटमेंट, शैक्षणिक प्रमाणपत्र, लग्न प्रमाणपत्र यांची नोटरीकृत प्रत.

महत्वाचे मुद्दे

नोटरी फक्त कागदपत्रावर "हा दस्तऐवज अमुक व्यक्तीने माझ्यासमोर सही केली आहे आणि तो खरी आहे" असे प्रमाणित करते.

नोटरी कागदपत्रातील मजकूर खरा आहे की खोटा हे तपासत नाही; ती फक्त सही व ओळख प्रमाणित करते.

प्रत्येक नोटरीकडे सरकारकडून दिलेला नोंदणी क्रमांक व शिक्का (Seal/Stamp) असतो.

👉 सोप्या भाषेत सांगायचं तर, नोटरी ही कागदपत्रांना कायदेशीर मान्यता देणारी अधिकृत शिक्कामोर्तब प्रक्रिया आहे.

नोटरी होण्यासाठी पात्रता (भारतामध्ये)

1. शैक्षणिक पात्रता व अनुभव

अर्जदार वकील असावा.

किमान 10 वर्षे वकीलीचा अनुभव असावा.

अनुसूचित जाती/जमातीतील उमेदवारांसाठी 7 वर्षांचा अनुभव पुरेसा असतो.

शासकीय किंवा अर्धशासकीय सेवेत कायदेशीर अधिकारी/कायदा विषयक अनुभव असेल तरी अर्ज करता येतो.

2. सरकारी मान्यता (Appointment)

अर्जदाराने केंद्र शासन किंवा राज्य शासनाकडे अर्ज करावा लागतो.

सरकार अर्ज तपासून त्या वकिलाची पात्रता पाहते.

एकदा पात्रता ठरली की शासन आदेशाने नोटरी म्हणून नेमणूक केली जाते.

3. कालावधी व नोंदणी

एकदा नोटरी झाल्यावर साधारणपणे 5 वर्षांचा कालावधी मिळतो.

त्यानंतर पुन्हा नूतनीकरण (renewal) करावे लागते.

4. अधिकार

नोटरी झाल्यानंतर त्यांना सरकारकडून शिक्का (Seal) आणि नोंदणी क्रमांक (Registration Number) दिला जातो.

याच शिक्क्याला कायदेशीर मान्यता असते.

म्हणजे थोडक्यात

सामान्य व्यक्ती थेट नोटरी होऊ शकत नाही.

फक्त अनुभवी वकिलांना (कायदा व्यवसायिकांना) शासन नोटरीचे अधिकार प्रदान करू शकते.

संकलन - नितिन बागले